Kulturno istorijski spomenici
Kotor je grad bogate kulturne tradicije i jedna je od najbolje sačuvanih srednjevjekovnih urbanih sredina ovog dijela Mediterana.
Kotorski bedemi građeni su postepeno od 9. do 18. vijeka. Približno su dugi oko 4.5 km, visina na pojedinim mjestima dostiže i 20 m, a široki su od 2-15 m. Na 260 m nadmorske visine nalazi se brdo Sv. Ivan (San Giovanni) sa istoimenom tvrđavom. Do tvrđave se moze doći preko dva ulaza. Prvi ulaz se nalazi u blizini crkve Sv. Marije, a drugi na Pjaci od Salate. Oba puta se spajaju i vode do crkve Gospe od zdravlja iz 15. vijeka. Odavde se ide do Male tvrđave, gdje se moze nastaviti dalje do tvrđave Sv. Ivan.
Glavna gradska vrata - U grad se danas može ući kroz troje vrata. Najveća su zapadna, Morska vrata do kojih se nekad dolazilo morem. Današnji izgled vrata potiče iz 1555. godine. Građena su za vrijeme mletačkog providura Bernarda Renijera, u renesansno – baroknom stilu o čemu svjedoči stub i luk u Bunjato tehnici. Vrata su okružena masivnim kamenim blokovima, do njih su kameni stubovi takođe sastavljeni od masivnih kamenih blokova. Pored ovih , postoje još i Južna , koja su najstarija (10. vijek), i Sjeverna vrata.
Crkve, Manastiri, Samostani
Katedrala Sv. Tripuna je svakako najljepši i najzačajniji sakralni spomenik u gradu. Sagrađena je i osveštena 1166. god. Zemljotresi su značajno izmijenili prvobitni izgled katedrale. Romanički zvonici su zamijenjeni novim urađenim u baroknom stilu, kupola takođe, a pilastri su obloženi pločama od korčulanskog kamena.Ono što naročito privlači pažnju su rozete na fasadi koje su nekada bile romaničke, ali su danas profilisane gotičko - renesansnim motivima.
Katedrala Sv . Tripuna posjeduje bogatu riznicu umjetničkih slika među kojima su djela domaćih slikara - Lovra Marinova Dobričevića iz 15. vijeka i Tripa Kokolje iz 17. vijeka, kao i neka djela stranih majstora - Paolo Veroveze, Gerolemo Di Santa Croce ... Katedrala čuva i bogatu zbirku zlatnih relikvija koje su djelo kotorskih zlatara, iz perioda od 14. do 18. vijeka, među kojima je najvrijednija Zlatna pala kod glavnog oltara. Unutrašnjost katedrale oslikana je freskama koje su radili grčki majstori – pictores greci. Najznačajniji dio unutrašnje dekoracije katedrale je romaničko-gotički ciborijum iz 14. vijeka, koji se nalazi nad glavnim oltarom .
Crkva Sv. Luke, nalazi se u centru urbanog jezgra Kotora. Crkva je sagrađena 1195. godine. Do sredine 17. vijeka ovo je bila katolička crkva, nakon toga je predata pravoslavnim žiteljima Kotora, međutim , katolici su zadržali pravo na jedan oltar. Ikonostas crkve je djelo Daskala Dimitrija, rodonačelnika bokokotorske ikonografske škole Rafailović, iz 17. vijeka. Ovo je jedina građevina u gradu koja nije pretrpjela značajnijaoštećenja tokom zemljotresa. Pod u crkvi je sačinjem od nadgrobnih ploča na zajedničkim grobnicama građana Kotora, jer su se sve do 30-tih godina 19. vijeka sahranjivanja obavljala u samoj crkvi.
Crkva Sv. Ane, potiče s kraja 12. vijeka. U unutrašnjosti crkve otkrivene su freske Lovra Marinova Dobričevića iz 15. vijeka.
Crkva Sv. Marije, sagrađena je 1221. godine na mjestu ranije predromaničke crkve. U njoj se nalaze ostaci fresko - slikarstva s kraja 14. vijeka, kao i ranohrišćanski baptiserij.
Crkva Sv. Mihaila, nastala je krajem 14. vijeka. Unutrašnjost crkve bila je djelimično ofreskana. Danas se u ovoj crkvi nalazi Lapidarium.
Crkva Sv. Josipa nalazi se uz samu padinu brda Sv. Ivan. U crkvi se nalazi zanimljivi oltar iz 18. vijeka, djelo poznatog majstora Kabjanke. Na crkvenom podu ima nekoliko nadg r bnih ploča , sa grbovima poznatih kotorskih porodica.
Crkva Sv. Pavla prvobitno je bila romanička crkva, a kasnije je znatno preuređena. Fragmenti fresaka potiču iz 15. vijeka.
Crkva Sv. Klare nastala je u 14. vijeku. Posebnu pažnju privlače prekrasni mramorni oltari, radovi vajara Frančeska Kabjanke.
Crkva sv. Duha nastala je u 15. vijeku. Danas se u njoj nalazi koncertna dvorana muzičke škole.
Crkva Gospe od zdravlja potiče iz 15. vijeka. Sagrađena je na središtu uspona prema brdu Sv. Ivan. Nakon brojnih epidemija kuge, ovo je postala zavjetna crkva.
Crkva Sv. Nikole je novijeg datuma. Sagrađena je 1909. godine u srpsko-vizantijskom stilu. Posjeduje bogatu kolekciju ikona i prekrasan ikonostas koji je radio češki umjetnik Cigler.
Bogorodičin hram je župna crkva u Prčnju, posvećena je Rođenju Bogorodice. Građe na je o d korčulanskog kamena u baroknom stilu. Gradnja je trajala 120 godina, do 1909 . U crkvi se nalaze dva pozlaćena oltara, jedini takvi u Boki. Posebno je značajna ikona “Prčanjska Bogorodica” iz 16. vijeka, djelo anonimnog umjetnika.
Crkva Sv. Nikole, u Prčnju nastala je u 18. vijeku. Posjeduje bogatu biblioteku sa oko 4000 svezaka .
Stara župna crkva nalazi se na padini brda Vrmac, potiče iz 14. vijeka.
Crkva Sv. Matije nalazi se u naselju Dobrota, nedaleko od centra grada. Potiče iz 17. vijeka i građena je u poznom baroknom stilu. U njoj se čuva poznata slika Sv. Nikole od Novelija.
Crkva Sv. Eustahija, u Dobroti, pominje se u 14. vijeku. Njen današnji izgled potiče iz 18. vijeka. Posjeduje bogatu zbirku slika, kao što je “Uspenje Hristovo” od Paola Veroveza, ili nekog iz njegove škole. Čuva djela majstora Dolćija, Potenke i skoro otkrivenu sliku Đovani Belinija. U crkvi se nalazi predivan oltar Gospe od Rozalija.
Crkva Sv. Ilije, u Dobroti, potiče iz 11. vijeka. Izgrađena je na stijeni, nad samim morem.
Crkva Sv. Petra, nalazi se u naselju Ljuta i potiče iz 18. vijeka. U crkvi se nalaze tri lijepa mermerna oltara.Postoji još nekoliko manje značajnih crkava u Risnu, Stolivu i Orahovcu. Kotor je grad poznatih pomoraca i trgovaca koji su za sobom ostavili prekrasne palate koje svjedoče o svom dobu. U samom Starom gradu ih ima devet.
Palata Drago, nalazi se na Trgu Sv. Tripuna. Građena je u XIV i XV vijeku sa svim elementima gotike. Palata se sastoji iz dva krila, jugo - zapadnog i sjevernog. Kao dekorativni elemenat često se javlja zmaj, koji se nalazi na grbu porodice Drago. Prozori i portali su gotički profilisani i veoma lijepo isklesani. Palata je bila oštećena u zemljotresima 1667. i 1979. godine. U njoj je danas smješten Regionalni zavod za zaštitu spomenika.
Palata Bizanti, nalazi se na Trgu od oružja, glavnom gradskom trgu. Jednom je fasadom okrenuta ka trgu od oružja, a drugom u ulici što vodi prema trgu od brašna. Nastala je u 14. vijeku, ali je nakon zemljotresa 1667. godine znatno promijenila svoj izgled. Dodato je sjeverno krilo palate, o čemu svjedoči i grb sa inicijalima Nikole Bizantija i godinom gradnje 1674. na istočnom zidu palate. Oba krila palate povezana su unutrašnjim dvorištem sa stepeništem koje daje palati renesansni oblik. Prozori, portali, stepenište i krunište bunara sa porodičnim grbom imaju odlike baroka.
Palata Pima nalazi se na Trgu od brašna. Svojom ljepotom dominira trgom. Građena je u renesanso– baroknom stilu, u 17. vijeku . Najznačajniji detalj na njoj je predivni balkon postavljen na 12 kamenih konzola (sl.38) Balkonska ograda je rad Kotorskih kovača. Iznad glavnog portala nalazi se grb porodice Pima kog pridržavaju dva anđela. Palata je obnovljena nakon zemljotresa 1979. godine.
Palata Grubonja, nalazi se u blizini Sjevernih gradskih vrata. Palata potiče iz 16. vijeka, građena je u renesansnom stilu i na njoj je uklesan grb stare kotorske apoteke.
Palata Beskuća, nalazi se u ulici koja od glavnog gradskog trga vodi ka Trgu od brašna. Nastala je sredinom 18. vijeka. Krasi je predivan gotički portal, jedno od najljepših remek - djela cvjetne gotike na čitavoj istočnoj jadranskoj obali.
Palata je pripadala sada već izumrloj porodici Beskuća koja se posebno uzdigla krajem 18. vijeka, porodica je tada dobila i plemstvo. Nakon nestanka porodice Beskuća, početkom 19. vijeka palata je postala vlasništvo Opštine Kotor.
Palata Buća, nalazi se na Trgu od brašna, nasuprot palate Pima. Današnji izgled ove palate ne odslikava istorijski značaj porodice Buća, jedne od najznačajnijih porodica u Kotoru. Izvorna gotička palata nastala je početkom 14. v ijeka ali je u nekom od zemljotresa znatno uništena. Obnovljena je nakon zemljotresa 1667. godine, kada je dobila približno današnji oblik. Od raskošne gotičke palate ostala je samo jedna bifora sa zapadne strane, vidljiva samo sa gradskih zidina. Na palati se nalazi grb izumrle porodice Paskvali.
Palata Vrakjen, nalazi se na Pjaci od salate. Potiče iz 18. vijeka, građena je u baroknom stilu. U ovoj palati je u potpunosti sačuvan enterijer iz doba baroka.
Palata Grgurina, nalazi se na Pjaci od Muzeja, nastala je u 18. vijeku i pripadala je plemićkoj porodici Grgurina. Građena je u baroknom stilu, sa fasadom na kojoj dominiraju kameni balkoni sa balustradama. Posebno je interesantan originalno sačuvan raspored prostorija, po principu iz Venecije, koji glasi: Kuća jednog gospodara ima četiri sobe i jedan salon. Danas se u palati nalazi Pomorski muzej čija zbirka prikazuje razvoj pomorstva i kulturni nivo stanovnika Crnogorskog primorja i Boke Kotorske.
Kneževa (Providureva) palata, je dugačka građevina koja zajedno sa kulom gradske straže čini gotovo cijelu zapadnu fasadu Trga od oružja, glavnog gradskog trga. Nastala je u 18. vijeku. U prošlosti je bila zvanično sjedište mletačkih providura. Služila je za razne vojne svrhe. Iako je lišena svih arhitektonskih ukrasa, osim renesansnih konzola koje pridržavaju balkon, ipak predstavlja jedan od značajnijih spomenika arhitekture grada Kotora.
U okolini grada, tačnije u Dobroti, podignute su palate dobrotskih pomorskih porodica : palata Tripković, palata Ivanović, palata Radimir-Dabinović, palata Milošević, kuće bratstva Radimir, a na Prčanju i danas postoji divna palata „Tre sorelle“ i živi stara legenda o tri sestre koje su bile zaljubljene u istog mornara.